اصلي، تبعي او تکميلي جزاګانې


بسم الله الرحمن الرحيم
سريزه
مخکې له دې چې خپلې اصلي موضوع تبعي جزاګانو ته ور داخل شو ، نو لومړی په لنډ ډو ل د جزا ګانو مفهوم پېژنو له هغې وروسته د جزاګانو ډولونه په لنډ ډول بيانو او په هغې کې دا ګورو چې تبعي جزاګانې د کومې ډلبندۍ پورې اړه لري او کومې جزاګانې دي.
جزا : هغه ټولنيز عکس العمل دی چې د ټولنې په نافذه قوانينو کې د مجرمينو د اصلاح، د ټولنې د سمون او ملاتړ منظور د جرايمو د مخنيوي او له منځه وړلو په موخه مخکې له مخکې ټاکل شوي وي.چې په تطبيق سره يې مجرمين اصلاح او روزل کيږي او د ټولنې د امن او سکون سبب ګرځي.
د جزاګانو وېش او ډولونه:
جزاګانې مختلف او بېلابېل اقسام لري چې د لوست د اسانتيا په لحاظ په درېو برخو وېشل کيږي:
١: د جزاګانو تصنيف دشدت او وخامت له حيثه
٢: د جزاګانو تصنيف د ارتباط له حيثه
٣: د جزاګانو تصنيف د هغو معلوماتو له حيثه چې دجزاګانو دتطبيق څخه پيداکېږي
دا چې زمونږ د شننې موضوع ( تبعي جزاګانې ) په دوهم وېش پورې تړاو لري، نو ځکه له دوه نورو ( لومړي او وروستي ) وېش څخه دلته صرف نظر کوو او يوازې جزاګانې د ارتباط له حيثه مطالعه کوو:
د جزاګانو تصنيف د جزاګانو د ارتباط له حيثه :
معمولاً ټولې جزاګانې يو د بل سره ارتباط لري ، نو مونږ ټولې جزاګانې دخپل منځي اړيکو له حيثه په درېوو برخو باندې ويشلاى شو اصلي جزاګانې ، تبعي جزاګانې او تکميلي جزاګانې چې هر يو يې په جلا جلا فقرو کې مطالعه کوو:


لومړۍ فقره : اصلي جزاګانې :
اصلي جزاګانې هغه جزاګانې دي چې په مستقل او ځانګړي ډول تطبيق کېږي او دهغې د نورو جزاګانو دتطبيق پورې اړه نه لري چې جزا قانون د ۹۷مادې له مخې  اصلي جزاګانې په شپږ ډوله دي:
 ۱ اعدام
 ۲- دوام لرونکی حبس
 ۳ اوږد حبس
 ۴ متوسط حبس
 ۵– لنډ حبس
 ۶ نقدي جزاء
١: لنډ يا قصير حبس (٢٤) ساعتونو څخه تر يو کال پورې ) يو سل او دوهمه ماده
٢: متوسط حبس ( د يو کال څخه زياته تر (٥) کلونو پورې ) يو سل اويوه ماده
٣: طويل حبس ( د (٥) کلونو څخه زيات تر (١٥) کلونو پورې ) سلمه ماده
٤: دايمي يا مادام العمري حبس ( چې اندازه يي معمولاً د (١٦) کلونو څخه تر (٢٠) کلونو پورې ده )نه نوي يمه ماده
٥: نقدي جريمه : يو سل او څلورمه ماده
٦: اعدام  اته نوي يمه ماده
چې په طويل او دايمي حبسونو کې په مجرمينو باندې اجباري کارونه هم عملي کيداى شي حال دا چې په قصير او متوسط حبسونو کې په مجرمينو باند شاقه او اجباري کارونه نه کېږي.
دويمه فقره : تبعي جزاګانې
تبعي جزاګانې هغه جزاګاني دي چې په ځانګړي او مستقل ډول نه تطبيق کېږي او ان د دوى تطبيق د نوور جزاګانو د تطبيق پورې اړه لري يعنې د اصلي جزاګانو په څنګ کې دغه جزاګانې خود په خوده يعنې په اتوماتيک ډول تطبيق کېږي او د دې جزاګانو د تطبيق لپاره د قاضي حکم ته ضرورت نشته ، يعنې که قاضي  دخپل حکم په صدور کې دغه جزاګانې تصريح کړي اوکنه دغه جزاګانې تطبيق کيداى شي په همدې اساس دې جزاګانو ته په پخوا وختونو کې ضميموي يت پيوسته جزاګانې هم وېل کېدې ، يعنې دغه جزاګانې د اصلي جزاګانو سره ضميمه دي.
تبعي جزاګانې د افغانستان د ۱۳۵۵لمريز کال د جزاقانون په خپله ۱۱۲ماده کې  په لاندې ډول راپېژني:
تبعي جزاګانې د هغه مجازاتو څخه عبارت دي چې په محکوم عليه د قانون په حکم بې له دې چې د محکمې په حکم کې تصريح شي تطبيقيږي.
په اسلامي شريعت کې د بېلګې په ډول د دې جزاګانو مثال د قذف د حد له تطبيق وروسته د هغه شخص د شاهدۍ نه قبلېدل يادولای شواو په تعزيراتو کې د جزا قانون د ۱۱۳ماده په دې هکله داسې صراحت لري:
1.   هغه شخص چې په دوام لرونکي حبس يا په اوږده حبس چې د لسو کلونو څخه زيات وي محکوم شي د راتلونکو حقوقو او امتيازونو څخه هم محروميږي:
 ۱ د دولت ماموريت
 ۲ په اوردو کې خدمت
 ۳ د پارلمان، ښارواليو او ولايتي  او محلي جرګو د غړيتوب
 ۴ په انتخاباتو کې له رای ور کوونکي په حيث د برخې اخيستو
 ۵ د دولتي عنوانونو د استعمال او د نښانونو د ځوړندولو څخه ، که کورنی وي او که باندنی.
 ۶ د شرکتونو او بانکونو مديره هيئت کې غړيتوب
 ۷ د وصايت او قيموميت په معاملو او دعوو کې وکالت
 ۸ د محکوميت په موده کې په قرار دادونو او معاملو کې شهادت
 ۹ د دولتي ادارو سره د قرارداد کول، يا د دولت له خوا د امتيازونو تر لاسه کول
  ۱۰ د مجلو او ورځپاڼو د امتياز خاوند، مسئول مدير او د تحرير هيئت ريس
 ۱۱ د محکوميت په موده کې د مالونو او املاکو اداره کول ، وقف او وصيت استثنی دي.
2.   که محکوم عليه د حکم د صادرېدو په وخت کې د يوه پورتني حقوقو څخه مستفيد وي، د حکم د صادرېدلو سره سم ور څخه محروميږي.
درېمه فقره  تکميلي جزاګانې :
تکميلي جزاګانې هغه جزاګانې دي چې په مستقل ډول نه تطبيق کېږي او تکميلي جزاګانې ورته ځکه وايي چې اصلي جزاګانې تکميلوي خو دا جزاګانې په اتوماتيک ډول نه تطبيق کېږي بلکه د قاضي د حکم د صدور څخه وروسته تطبيق کېږي چې دغه موضوع د جزا قانون په ۱۱۷ ماده کې په لاندې ډول بيان شوې تکميلي جزاګانې عبارت دي له :
 ۱ د ځينې حقوقو او امتيازونو څخه محروميت
 ۲ مصادره
 ۳ د حکم خپرول
له ځينو حقوقو څخه محروميت لکه د شغل او پيشې منعه ، د طبابت څخه منعه .
 او د حکم خپرول لکه د محکوميت نشر د اطلاعاتي وسايلو( راديو، تلويزيون ) له لارې
(مصادر) دمال او اورايې او داسې نور.
د تبعي او تــکميلي  جزاګانو ترمنځ توپير:
د دواړو ډولو جزاګانو ترمنځ لاندې فرقونه وجود لري:
١: تبعي جزاګانې په اتوماتيک ډول بې د قاضي د حکم د صدور څخه تطبيق کيداى شي مګر تکميلي جزاګانې په اتوماتيک ډول بې د قاضي دحکم د صدور څخه نه تطبيق کېږي.
٢:  د تبعي جزاګانو هدف اکثراً دمجرم زيات تعذيبول او زجرول دي او همدارنګه د جامعې څخه ښه دفاع او حمايه کول دي او د مجرم د اصلاح هدف پکې کم په نظر کې نيول کېږي ، خو په تکميلي جزاګانو کې دمجرم زجرول او دجامعې څخه دفاع او حمايه دومره په نظر کې نه نيول کېږي بلکه دمجرم اصلاح پکې په نظر کې نيول کېږي.

Post a Comment

0 Comments