غزل او د غزل شاعر


غزل او د غزل شاعر
        مونږ زياتره ليکوال او تبصره کوونکي ګورو کله چې هغوی په کوم کتاب يا کوم شاعر ليکل کوي ، نو تقريبا هر شاعر غزل ګو هم ګڼي او نظم ګو هم  خو په حقيقت کې داسې نه ده ، ډېر وخت به يو کلام قافيه هم ولري وزن به هم ولري ،مطلعه به هم لري او مقطعه به هم ولري ،خو پوره غزل به نه وي بلکې په اوسنۍ اصطلاح کې ورته غزل نما نظم وايي ، يانې شکل او بڼه به يې د غزل وي ،خو خصوصيتونه او ځانګړتياوې به يې د غزل نه وي ، هرکله چې خبره د خصوصيتونو او ځانګړتياوو شوه  ، نو دا پوښتنه راپيدا کيږي چې د غزل او نظم ځانګړتياوې کومې دي ؟ په کومو سره چې د غزل او نظم توپير په اساسي توګه اونوي منطق سره کولی شو ؟ په ادبياتو کې هر صنف که نظمي وي او که نثري، دخپلو خصوصيتونو له مخې تخليق کيږي ، که دا خبره نه وي نو په نثري برخه کې به ډېر وخت يو وړوکي ناول ته د اوږدې کيسې نوم خلکو ورکولی او يوې اوږدې کيسې ته د ناول نوم ، خو کله چې د دې هر صنف ځانګړتيا او خاصيتونه په نظر کې ونيول شي ،نو بيا به کله هم څوک اوږدې کيسې ته د ناول نوم نه ور کوي او لنډ ناول ته د کيسې نوم.
      همداسې په شعري صنفونو کې هم خپل خپل خصوصيات دي او د همدې خصوصياتو له مخې بېليږي.
       نظم همېشه په خارجي حقايقو څرخي او د ښه نظمونو راز په همدې کې دی ، د غزل لپاره  ايجاز او اختصار بې حده ضروري دی يو مفهوم که په اوه لفظونو کې بيانېدلی شي ،نو غزل د دې تحمل نلري چې اته لفظونه دې ورته راوړل شي ، غزل د اړتيا وړ ټکو ته په خپله لمن کې ځای ورکوي غزل د لفظونو اصراف يو هنري بدعت ګڼي . لکه د خوشحال بابا دا شعر:
زه يې چا لره وهم قدر يې چا زده
په اور وسوځـــــه دا توري قلمونه
                                                               خوشحال بابا
       خو نظم د اجمال نه زيات تفصيل ته اړتيا لري ، يوه وړه خبره د لفظونو د اصراف سره بيانېږي که پورته شعر په نظم اړوو نو امکان لري چې په ډېرو  کړيو کې همدا يو مفهوم بيان شي ، د غزل هر شعر ځانته بېل بېل مفهوم لري جې په خپله دايره کې هر شعر ځانته نظم هم کېدلی شي ، يانې په غزل کې د موضوع تسلسل د غزل نوي معيار ته زيان رسوي چې داسې غزل ته  اوسني شاعران غزل نما نظم وايي.
      خو په نظم کې به له سره تر اخره يوه موضوع بيانيږي ، په غزل کې فکرونه خيال او موضوع ګانې بدليږي رابدليږي ،خو که په نظم کې موضوع بدله شوه د فکر لارې دوه شوې او يا د خيال پرواز په بل لوري شو نو نظم نيمګړی شي او خپل بنيادي صفت له لاسه ورکړي .
        يوه بله ځانګړتيا چې غزل او نظم سره بېلوي د ژبې مسئله ده ، هرڅو که د نثر په مقابل کې د شعر ژبه همېشه ځانګړې وي بيا خپله د شعر په بېلابېلو صنفونو کې د ژبې خپله ځانګړې کارونه کيږي ، غزل همداسې خصوصيت لري چې خپله ځانګړې ژبه لري او کارونه يې ډېره اغېزمنه ده . د غزل په په مطالعه کې د لوړوشاعرانو د غزل ژبه ډېره روانه او شاعرانه ده لکه خوشحال بابا چې کله قصيده ليکي يا هم د نظم په کوم بل ژانر کې خپل اظهار کوي ،نو هلته يې شعري ژبه بېل ډول وي ،خو کله چې د غزل په لاره قدم ږدي ،نو سمدستي خپله ژبه هم بدلوي او د غزل د غوښتنو سره سم ترکيبي حالت ورکوي ، يوازې د غزل يا نظم په ليکلو سره يو شاعر ته د غزل ګو يا نظم ګو لقب نه شو ورکولی ، لومړی به ګورو چې د شاعر په شاعرۍ کې د غزل د اسلوب ځانګړتياوې ډېرې  دي که د نظم ، د بېلګې په توګه د حمزه بابا د غزلونو ترڅنګ ډېر ښکلي او په زړه پورې نظمونه هم ليکلي (راځه چې يوه جوړه کړو جونګړه په ځنګل کې ) دا د حمزه شينواري يو شهکار نظم ګڼل کيږي .
        همداراز اجمل خټک په خپلو شعري تخليقاتو کې غزل هم پنځولی ډېر ښکلي غزلونه يې په کتابونو کې مخې ته راځي ،نو مونږ به د حمزه بابا نظم ګو شاعر ګڼو ؟ يا به اجمل خټک غزل ګو وايو ؟ که د حمزه د نظم مطالعه کوو تغزل پکې په هر قدم په نظر راځي ، هغه ځانګړتياوې چې غزل يې لري د حمزه په نظمونو کې  ډېرې  په نظر راځي ، حمزه بابا که نظم ليکي او که سندره خو تخليقي ځانګړتياوې پکې د غزل وي ، همدا د جونګړې په نظم کې هم داسې محسوسولی شو جې دا د غزل شعرونه دي ، همداسې که د اجمل خټک غزلې لولو ،نو ځای ځای پکې د نظم تصوير سترګو ته راځي ،همدلته مونږ دا پرېکړه کولی شو چې څوک د غزل شاعر دی او څوک د نظم ، اوس که حمزه بابا ټول شل غزلونه ليکلي وي او د هغه په نظمونو کې د غزل تخليقي ځانګړتياوې وي ،نو بيا به هم حمزه بابا ته د غزل شاعر ويلی شو او همداسې که اجمل خټک لس غزليزې ټولګې درلودلې او په غزل کې يې د نظم خصوصيتونه وي ،نو بيا به هم اجمل خټک دنظم شاعر ګڼو ، داسې هم کيږي چې يو شاعر هم د نظم شاعر وي او هم د غزل چې مثالونه يې ډېر کم دي ، په پښتو کې دا وياړ ايوب صابر او قلندر مومند لري چې غزل يې د غزل او نظم يې د نظم خصوصيت لري.

Post a Comment

0 Comments