عبدالقادر خان خټک


عبدالقادر خټک(۱۰۶۳- ۱۱۲۸سپوږميزکال)
         عبدالقادر خټک د خوشحال خټک د ادبي باغ و بڼ دوهم خوږ ژبی بلبل دی . خوشحال د ده د زېږېدنې کال د ((عبدالقادرخان )) له کلمې څخه راايستلی دی ، په دې مانا چې عبدالقادرخان د (۱۰۶۳سپوږميز)کال د لوی اختر د مياشتې په پنځه ويشتم زېږېدلی دی.
       عبدالقادرخټک د خوشحال خان د ادبي کورنۍ د روزنې او ښوونې نه پوره برخه اخيستې ده ، د عبدالقادر خان د اثارو څخه دا جوتيږي چې نوموړی لوی عالم او د شاعرانو په لومړي قطار کې شمېرل کيږي.
     همدا ډول د ده دېوان د اشعارو څخه داهم معلوميږي چې هغه په هندي ، عربي ، فارسي ژبو ښه پوهېده ځکه چې ده په خپلو اشعارو کې د قافيې د برابرولو لپاره د دغو ژبو د کلماتو څخه کار اخيستی دی .
      برسېره پر دې عبدالقادر خان خټک د شاعرۍ په څنګ د ليکوالۍ او ترجمې پوره استعداد هم درلود .
     د خټکو د سرسري تاريخ څخه دا څرګنديږي چې عبدالقادر خان نه يوازې شاعر ، ليکوال ، بلکې د خپل ننګيالي پلار او ورونو غوندې د قلم په څنګ کې د تورې خاوند هم و، چې مشهور ختيځ پوه انګرېز ميجر راورټي (۱۸۲۹-۱۹۰۶ز) د عبدالقادر په باب داسې ليکلي دي:
   ((عبدالقادر د توري هم دومره مړنی و لکه چې د قلم و او دا هغه شاعر دی چې د پېښور ضلعې يې د مغلي پوځ څخه د نوښار کلا د درې مېلټو څخه وروسته ونيوله او درې زره مغل يې مات کړل ....))
      همدارنګه عبدالقادر د پلارسره په (۱۰۸۵هجري)کال کال د ګښت په جنګ کې د حکومت پر ضد د شېر محمد بنګښ سره جنګېدلی دی ، په دې جنګ کې عبدالقادرټپي شو او ډېرو خلکوته يې زيان ورسېد ، دغې پېښې ته خوشحال خټک داسې اشاره کړې ده :
ښه ځوانان چې د ګښت په ميدان ومړل
د هرځوان په زړه کې ننګه افغـــاني ده
همګي ځوانان زما د زړه ارمـــان دی
پکې بېله د عبــــدل تانـــده ځواني ده
د غليم سره په اس غاړه غــــړۍ شـــو
د عبدل د مړنتـــوب بحـــــره کاني ده
         عبدالقادرخان د شپېتو اثارو نه زيات کتابونه ليکلي دي ، خو پرته د شپږو او دمعمې څخه د نورو اثارو نومونه اوس چاته نه دي معلوم ، د عبدالقادر خان خټک هغه اثرونه چې د زمانې د سېلاب څخه خوندي پاتې او چاپ شوي دي او مونږ ته معلوم دي ، هغه دادي:

1)    دېوان
د عبدالقادر دېوان د لومړي ځل لپار په (۱۹۳۸ز) کال په کندهار کې د استاد حبيبي په سريزه او سمون چاپ شوی دی.
دوهم ځل په پېښور کې د همېش خليل له خوا په (۱۹۶۷ز) کال کې چاپ شوی دی.
درېيم ځل په (۱۹۶۹ز) کال د انورالحق په زيار د چاپ ميدان ته راوتلی دی.
څلورم ځل په (۱۹۷۲ز) کال په پېښور کې چاپ شوی دی.
په دېوان کې (۲۶۹) غزلې (۲۳۳) څلوريزې او (۱۱) بوللې راغلي دي.
پنځم ځل د پرو فيسور جهانزېب نياز له خوا په (۲۰۰۲ز) کال چاپ شو.
2)    ګلدسته :
دغه اثر د سعدي (د ګلستان) کټ مټ پښتو ژباړه ده چې په خوږ او روان نثر يې دغه ګلدسته اړولې ده ، دغه ژباړه په (۱۱۲۶سپوږميز) کال پای ته رسېدلې ده ، ګلدسته په (۱۹۶۱ز) په پېښور کې چاپ شوې ده .
3)    يوسف زليخا:
د ا کتاب د (جامي) له فارسي مثنوي څخه چې هغه هم د عربي څخه په نظم اړولی او بيا په پښتو خفيف بحر ترجمه شوی او د اورنګ زېب (۱۰۶۸-۱۱۱۸سپوږميز) په وخت کې په (۱۱۱۲سپوږميز) کال نظم شوی دی.
 عبدالقادر د يوسف زليخا په پای کې داسې ويلي دي:     
په خفيف بحـــــــــــــر ويلـې        کل دقت ځنې وتلــې
چې خفيف بحر شيرين کا     هغه کس سحر مين کا
ماشيرين بحر خفيف کړ      بې ځوابه مې حريف کړ
     د يوسف زليخا کيسه د لومړي ځل لپاره په (۱۸۷۱ز) کال کې ،دوهم ځل په (۱۸۸۰ز) کال د ډيلي د يوسعي په چاپخونه کې چاپ شوې ده او په درېيم ځل په (۱۸۹۷ز) کال دکابل په دارالسلطنه  چاپخانه کې او څلورم ځل په (۱۹۲۲ز) کال په لاهور کې چاپ شوې ده .
     د يوسف زليخا له کيسې څخه پروفيسر ډرون په خپل اثر (( د پښتو منتخبات )) او راورټي په خپل اثر ((ګلشن روه)) کې خوښونې رانقل کړي دي.
4)    حديقه خټک :
        دا کتاب په (۱۱۰سپوږميز) کال کې په نظم ليکل شوی دی ، د پټې خزانې نامتو مولف د (خټکو حديقه ) کتاب په (۱۱۴۰سپوږميز) کال په نظم ليکل د پښتونستان په دېره اسماعيل خان کې ليدلی دی. دا کتاب په (۱۹۶۹ز) کال د سيد انورالحق په سريزه او زيار په پېښور کې چاپ شوی دی.
5)    نصيحت نامه :
دا اثر منظوم دی او د تجنيس صنعت په اساس په مثنوي ډول ليکل شوی دی ، د دې اثر يوازې پنځه بيتونه ميندل شوي او عبدالقادر خان په دېوان کې د استاد حبيبي له خوا نقل شوي او چاپ شوي دي .
6)    د بردې قصيدې ترجمه :
       دا د عربي مشهورې قصيدې ترجمه ده ، د بردې قصيده په (۱۳۴۵سپوږميز)کال په لاهور کې چاپ شوې او په (۱۳۵۳سپوږميز) کال په پېښور کې د چاپ له ډګرڅخه هم راوتلې ده
7)    څلوېښت حديثه :
        د غه اثر له يوې پنځه سوه بيتيزې مجموعې څخه عبارت دی چې د څلوېښتو حديثونو ترجمه ده . په دغه اثر کې  ديني او اجتماعي مسايل راغونډ شوي دي ، د عبدالقادر خان وروستۍ فيصله داسې ده :
شکـــــــــر شکـــــر چې نه خان يم نه اميريــم
نه پادشــــــــــــاه د ولايت نــــــه يـــې وزير يــم
نه قاضــــــــي يم نه مفتــــي نه محتسب يم
چې بډيو رشـــــــــــــــوتـــونــو تــــــه دوګيريم
نـه دعـــــــــــوه  د ملايۍ نه د شيــــخۍ کړم
نـه دعوه کړم چې صوفي صافي ضمير يم
نـه بنګـــــي نه شـــــرابـــي نه قمـــــار باز يــــم
نـه ټګي کــــــړم نه رهــزن نه غل کاسير يــــم
توانګـــــري د زړه لــــــــرم دنيا مې نشتـــــــه
ســــرســـايه زکوة مې نه وځي فقيــــــــــــر يــم
قلنـــــــدر يم په ساده سپنـــــه جامـــــــــــــه کې
نـه په فکر د درم او د دينـــــــــــــــــــــار يــــــــــم
په ظاهــــــــــر په خندا هوس کوم لـــــــــــه خلقـه
پـه باطــن کې ګرفتــــــــار د ځـــــــــان په وير يم
قناعــــت صبـــــر هرځــــــــــای راته ګلـــــــزار کا
ګويا ناست لا په کابل او په کشــــــــميــــــــــر يم
يو ليـــدل د ښکليـــــــــو کــــــړم ښـــــه اواز اورم
خدای مې وبښـــــــــــــه اقرار په خپل تقصير يم
که کرم راباندې کاجنـــــت مې ځــــــــــــــــای دی
که حســـــــاب راســــــــــــره وکا اهــل سعيــــر يم
خوشحالي مې په ديدن د ښکلــــــــــــــــــــو کيږي
چې يې نه وينـــــــم يو دم پســــــــــې زهيـــــر يـــم
پــه اواز مې يې د زړه پرهـــــــــــــــار ګاندی شــي
ميــــن ځکــــــــه د ربـــاب په بـــــم او ځيـــــــــر يـــم
په هرځای چې قدم ايښــــــــــی ښايستــــــــــــه وي
مينـــــــــــــــــــــــه دار په هغـــــو خاورو تر عبيـــر يم
خدای مې روغ عبدالقــــــــــــــــــادره ځينې مه کړه
چې زخمي د خپل مين د عشــــــــــــــــــق په تير يم


Post a Comment

0 Comments